Omufyuululwakalo ngeno u diininwe ngaho

Joolokeni Nanghonda

Oshilongo shihe na omufyuululwakalo osha fa olweendo la tumba lihe shii oku la finda.

Omufyuululwakalo oo eenghulunghedi odo hadi longifwa nokushikulwa,komuhoko keshe.

Ngee taku popiwa eenghulunghedi, okwa diladilwa eenghedi ile omikalo dokulonga oshinima shonhumba, odo da kala hadi longifwa koomeekulululwa nootatekulululwa mounyuni waHautolonde.

Oxungi polupale oo omukalo wokundungika ounona momaumbo, na ou li yo omukalo ile onghedi yopamufyuululwakalo oyo ovakulu vonale va kala hava longifa okundungika ovana novatekulu, moku va hokololela noku va fatululila oipambele yomufyuululwakalo, noku va longa yo nghene ve na okulongifa eenghedi dOshiwambo nomolwaashike sha fimana okukwatela po omufyuululwakalo.

Ashike mefimbo lanakanena, eexungi ohadi ningilwa keendingosho.

Oivike ya dja ko, okwa li edimbuluko lomifyuululwakalo neenghulunghedi detu Ovafrika, omo tu na omihoko da yoolokafana.

Mbela eshi ohashi ningilwa naana shike?
Odula keshe otu na oshiwana tashi kulu, hano ounona.

Okaana oke na okushiiva nokushikula eenghedi domeumbo lako, momudingonoko wako, nomepata lako yo, hano ka lamba ngaho moshinghoti shooxekulu nooinakulu pamufyuululwakalo.

Onghee, oku na nee okunongelwa nawa kutya ongahelipi oohembudangele tava tambula ko ile tava shiiva nokufimaneka omufyuululwakalo pamihoko davo.

Mounyuni wonena, otashi ulike kutya eepelesenda dihapu dovanhu inandi tala ko naana omufyuululwakalo wa fimana, unene tuu Ovawambo, noinava nongela kutya omufyuululwakalo oo ounedina womunhu keshe.

Omukalo wokuhe na eexungi momaumbo mounyuni wanakanena otau hapupalifa oukakombo li lifa kadi lialula movanyasha vopaife, ndele omufyuululwakalo tau liwa oshipungo.

Omidjalo detu ovanyasha itadi hokwifa naashi osha etwa kokuhafimaneka oidjalomwa yopamufyuululwakalo.

Ovadali vetu vahapu kave na vali eenghono okufimaneka omidjalo dopamufyuululwakalo, mokukongela oohainina omidjalo odo tuu odo, shaashi ounona ngeenge ova kala hava djala omidjalo dopamufyuululwakalo okudja kounona wavo, nena muvo otamu kala ohokwe yokufimaneka omidjalo dopamufyuululwakalo fiyo okounyasha wavo, opo va dule yo okukaleka po ondjokonona vo va dule oku i fikifa nomefimbo lomapupi tae ke uya. Okuvyula oshiti manga shi talala oko ashike haku eta oupondoli.

Eshi ovashamane ihava ungula vali omaushimba, have ya ashike tava shiki eenyala osheshi, neenghuta momaumbo ihadi liwa vali, ovanhu ohave lidenge ashike medimo londjila va ka konge omaufyoona avo.

Pamufyuululwakalo wOvawambo, omunhu mangha ina ya mondjila, unene tuu omunhu tai koilongo yokokule, ile ngaho tai koima nelalakano liwa lonhumba, oha telekelwa onghuta, oyo hai kala evanda lomhungu noshifima.

Ngeenge omunhu ota ka panga mokati kovanhu, ohapa tulwa yo onghumbo i li polwaamba loshifima, nedidiliko eli ohali tomhona okuha mona oixuna unene, ndele odjuu wu uye ngaho wa finana, inau lundalala.

Oimbale ei ihai di po manga omunhu ina fika oku a ya. Omumati ngee a fika okuhombola, okwa li yo ha kongelwa okakadona, oko haka kala ke shiivike nawa kovakulunhu.

Ovakulunhu okwa li nee hava tale komaukwatya aa: Ohaka dulu oilonga, oka dja mepata hali kulupile meehombo, epata lavo kali na eshi li shii, na ikwao ihapu.

Hano omumati iha kufa ashike okakadona oko ye a hala, ndele oha kongelwa.

Omufyuululwakalo wOvawambo omu na noikulya yOshiwambo hano oikulya yomufyuululwakalo wetu Ovawambo, ngaashi eenyandi, eembe, eenghwiyu, eenhanga domukokotwa, oshikundu, odjove, oshingali naikwao ihapu.

Oya pumbwa okufimanekwa i kalekwe po, okutandaveka ngaho omufyuululwakalo koohembudangele shaashi ovo alushe oshiwana shokomongula.Otu na yo oidano yomufyuululwakalo ngaashi eenghandeka, oidano yeengobe, omaudano.

Oinima aishe ei ounona novanyasha vahapu kave i shii, omahepu ngoo nee hava udu, shaashi ihai ningwa vali.

Ohaku kala nolufuko omudo keshe, ashike ovakulunhu vahapu inava didilika kutya olufuko olo otali longo sha sha fimana kombinga yokushiiva omufyuululwakalo, ngeno va kale ngaho hava yandje omhito kounona va kale hava ka tala vo va shiive, shaashi ngeenge hasho otave ke shi mona nee vali peni? Eshi tava ka kula, vo alushe ohava mono ashike eenhingo, hado ashike tava kufa ko, shaashi odo va putuka mudo?

Omunhu monghalamwenyo yaye keshe a pa e li, omukaleli po womufyuululwakalo waye, neenghedi daye mokukalafana novanhu ohadi ulike kutya omunhu olyelye nokwa putukila peni. Hano, natu kaleni onyika yeenghulunghedi detu.

(Joolokeni Nanghonda, omuhongi womalaka Oshiingilisa nOshikwany
ama kofikola
Herman Nakambuda, moshitukulwa shaHangwena. Ota monika koemaila:
joolokeninanghonda@gmail.com)


Related Articles