Omukulu wonale okwa popya da twa eshi a ti, oshiwana shihe na omufyuululwakalo osha fa olweendo la tumba lihe na apa la finda.
Ongeno ihai yada okaanda omunhu oho hale u tye ngeno onghulu yonale nai aluke.
Tu shune kounyuni waMandume fudu kounyuni woomeekulu. Ounyuni wonale okwa li uwa sho osho u wete oomeekulu nootatekulu va fika komutwe woshimbudu.
Ova fimaneka nokukwatela po eenghulunghedi osho yo eenghedinghalelo dOshiwambo.
Monena ovanyasha vahapu otwa ya onhana molwaashi twa pukifwa kexumokomessho.
Oinima ihapu otai tengauka tashi etwa komaliumbato etu unene tuu eshi twa dimbwa onakudiwa yetu.
Omai anghuti haa tengauka kaawa. Tala oikombo ove u tale omayoo embungu.
Monena otu na ovanyasha va pikwa komalungula. Oinima imwe oififahoni ndele oyo vali tai yelaulwa komapandja opaungoba.
Oto hange omunhu a fanekwa e liumbata mbela okwa hala ounyuni u shi mone kutya ye oku li meteelelo.
Pashiwambo eteelelo oshinima sha kula osho sha hala kutya omunhu okwa teelela keshe shimwe.
Navali omukainhu oku na epenge ito dulu okufanekwa u li edimo kombada ndele ounyuni aushe tau tale.
Monale omunhu ngeenge okwa nyonwa po, oha kumbwa ndele ta xwikwa po.
Mopaife mbela ekotamhango eshi le lidenga mo kutya ovanhu inava kumbwa vali, ove wete nawa paife ounyuni otau tale ngo nee oonanghali vopedu shaashi keulu okokule.
Omunyasha na mone nee okaana utale, nghe ngo ka fanekwa nokanghowa inaka tokoka po.
Oinima yoludi eli otai dulu okuetela okaana koye omipya.
Pashiwambo ounona ohava kwatwa diva keemhepo eenghwaulu sho osho kutya ovadali ove na okuhangala oinima yoludi eli opo va amene omaludalo avo.
Monale okaana ihaka piti mo monduda inaka tokoka okanghowa nomwali iha minikwa mangha ile a lomboulifwe kovanhu vehe shi vomeumbo omangha opo a puyumuna.
Nonande ne mopaife vahapu ove li meedolopa, omufyuululwakalo ihau fi tu shikuleni ngo eenghulunghedi neenghedinghalelo detu.
Monena oto hange omunyasha a hombolwa monyowa.
Ovadali tava udu ashike ovanhu va djala oulinga ve li mohombo yokafiya vati ovahongwa. Ohombo otai mono elao ngahelipi yo inai temenwa nomundilo? Nokuli oto hange xegona a kufwa ashike mobashu a ka fukike.
Tashi dulika e na ashike eedula omilongo mbali nahetatu nde vati oye xegona.
Xegona pashiwambo iha hoololwa komuhomboli ye omukulukadi ou a mana okumona ounona hakeshe ashike omunhu.
Omunyasha na lande nee oshitukutuku shaye nokeumbo inashi ya ko, osha londakanwa nale komanona.
Oshitya omanona osha fatululwa nawa komundohotola Mbezi kutya “omunhu ehe na opina.”
Nomunhu womulumenhu a landa eumbo laye modoolopa novakulunhu ine va ufana ko omu na nale eemhunga dovafuko tava yofa nokumbalanda eembelela vati otava hambelele ne shinya.
Eumbo oshinima sha kula monghalamwenyo yomunhu kali fi lomadundakano.
Kakele kovanyasha, ovakulunhu vahapu navo otava twetwile eenghalamwenyo dovana vavo shaashi navo ova kanifa omidi domufyuululwakalo.
Oto hange omudalakadi ta lekele omonamati a shune komaonda nde ota i a lya oshi yomondooxa ya tuulwa nombele.
Ovalumenhu ohava i kokule ku shii apa ta ka uhala. Onghee oku na okulya evanda li li pongalo mwa homekwa onghumbo.
Opo ngeenge a hangika koupyakadi oko e li, ye a pitile meyulu longhumbo ye ta xupile nee pongalo.
Omunyasha umwe ota shuna ndele ota ka diilila keenduda dokuhiila (guest house) ndele omudali ke na ko nasha. Omunhu ngeenge oto shuna monale iho nangelele inatu hekelwei mo kexumokomesho.
Omuwambo iha ilikana ta popi oha ilikana nomadidiliko e li meshito.
Okutema omundilo kolupale, okuteleka onghuta eli olo eilikano lOmuwambo.
Oomeekulu ova kala nokuilikana kuKalunga kaNangobe ndele ova pita nomoita ya li ko neendjala damatutu.
Ovanyasha eshi tava fi omafyo oipundjamenye osheshi ova kanifa omidi davo domifyuululwakalo ovakwamhungu ova handuka.
Ovanyasha inatu pumbwa omailikano otwa pumbwa ashike okulundulula eenghalamwenyo detu ndele hatu shuna komidi detu.
Hatu litalulula ndele hatu ningi eshi shi li mondjila.
Fye hatu yeni komaumbo tu ka kongeni omindilo inatu kala ashike meedoolopa.
Omufyuululwakalo opo twe u hanga inatu u dina. Wonale okwa tile omufita weehove omwilwa haame unene kapyoko ile shimbungu e litemena oshoongo.
Ashike ngeenge otwa shikuleni eshi sha yuka, omaludalo etu itaa ka kala mekano ndele ohatu ka kala noohamundja ya kula naxe oohambabi ya putuka naina kai lya oukole wokoshivanda ulula.
Kosmas Nghisheenapo Ndinomholo oku li omuhongifikola poMwadinomho Combined School mOshitukulwahoololo shaHangwena.
Oha hongo omalaka Oshikwanyama nOshiingilisa. Ota monika koemaila christiancosmos94105@gmail.com










