eengudu dopolitika oda londwelwa kutya oimaliwa yeekambeina dopolitika ya dja keedjo inadi etwa pouyelele otai dulu okupiyaaneka oushili wado, okuxwaxwameka omatokolo opapolitika nokulyatela oudemokoli pedu.
Omupedu nashipundi wEumbo lOpashiwana Phillipus Katamelo elondwelo eli okwe li yandja Omaandaxa pefimbo lomutumba wovakufimbinga u na sha neengudu dopolitika, ouyelele noushili kombinga yoimaliwa yeekambeina moNamibia.
Eenghundafana edi oda longekidwa koUnited Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), neyambido okudja kepangelo laNorway.
Katamelo okwa ti eyokomesho liwa lopolitika inali yelwa ashike neemhito odo da monika, ashike nali yelwe kwatalwa komikalo nekwatelepo loushili oo wa yambidida kuhangwe ondodo oyo.
Okwa londwela kutya ovanapolitika otava dulu okulongifwa moulingilingi ngee va tambula oimaliwa vehe na eudeko kutya ovo tava yandje oimaliwa oyo ove na ohokwe yashike.
“Kwaame inaku uya nale omunapolitika ta pula ndi ninge oulingilingi. Inandi shi mona nale momido dange dihapu odo nda kala mombelewa. Ashike ovanapolitika otava longifwa okukwatela komesho oulingilingi omafimbo amwe,” Katamelo ta ti.
Okwa ti ovanangeshefa tava kongo exwaxwameko lopapolitika otava dulu okukala va teelela omunhu a mone eenghono manga inava longifa oimaliwa yavo meekambeina va mone omauwa avo.
“Omunhu ote ya kwoove, to pewa oimaliwa yokambeina, ashike ku shii kutya okwa hala shike lela,” osho a ti ngaho.
Katamelo okwa ti okuwilika oimaliwa yopolitika, onghee nee, inaku tala ashike kovanapolitika ashike naku talwe yo kwaavo tava yandje oimaliwa.
“Ngee itava pulwa ve liumbate nawa, itamu ka kandula po oupyakadi,” osho a ti ngaho.
Okwa pula ovakufimbinga va kwatelwa meenghundafana va kwashilipaleke kutya omafaneko aa kwatela mo ovanhu aveshe nokwe likolelela komilandu domondjila.
Francesco Checchi, Omaandaxa okwa ti omilandu dokuwilika oimaliwa noipambele aishe yopapolitika oda kwatakanifwa nelelo, oudemokoli nokulwifa oulingilingi.
Okwa londwela kutya oimaliwa yeengudu dopolitika itai wilikwa nawa otai dulu okukala i na oilanduli ya mana mo, mwa kwatelwa okupatela kondje ovanyasha vaha kufe ombinga moudemokoli nokulongifa oimaliwa yepangelo papuko.
Omaunghundi e li ngaho, Checchi okwa ti, natango aa tula eengudu dopolitika moupyakadi woulingilingi manga yo taa xwaxwameke ekufombinga lovanapolitika momatokolo e na sha nomauwa avo.
Okwa ti ekufombinga lihe fike pamwe mopolitika otali twikile nokulyatela pedu elelo la kwatela mo aveshe nelineekelo loshiwana momahangano oudemokoli mounyuni.
Checchi okwa ti okuyandja oimaliwa keengudu dopolitika nokomilandu domahoololo natango oku li oshinima shakula tashi eta okuhafika pamwe oku, unene ngaa opo omilandu dokuwilika da nghundipala.
Okwa weda po kutya eengudu dopolitika noikonga yomahoololo moilongo imwe otadi longifa oimaliwa inai yela, mwa kwatelwa oyo yandja moulingilingi nomoinima ikwao inai yela.
Okwa ti omilandu da mana mo dokuwilika oimaliwa ei oda pumbiwa opo kwaamenwe oushili woudemokoli womahangano epangelo nokukelela oimaliwa iha ninge oshilongifwa shexwaxwameko lopolitika.
