omulumenhu ou a kwatwa po vati eshi a kwata keenghono omukulukadi waye oshivike shinya osha eta eenhata kombinga yeehombo moNamibia, osho sha holola eyooloko lakula pokati komaitavelo opamufyuululwakalo nosho yo oveta yokwaamena ovakainhu.
Omanga ovaleli vamwe vopamufyuululwakalo nopangeleka tava kondjifa kutya kapu na oshinima shekwatongonga mohombo – tava longifa omaitavelo opamufyuululwakalo nosho yo eeveta dopaitavelo – vamwe otava patana kutya okufininikila kaume koye moixulo ina hala natango oshi li oshimbuluma, kutya nee omu na ekwatafano li li ngahelipi.
Omupopiliko welelo lOukwanyama lopamufyuululwakalo Andreas Naikaku ina popila nande oshimbuluma eshi shekwatokeenghono meehombo.
“Pamufyuululwakalo itatu popile oshinima eshi, eshi kashi shi ashike okuteya oveta, ashike oshimbuluma.
Ova pumbwa okuudafana navakwao. Omushamane oku na okuteelela fiyo omukulukadi a tya po xwepo ngee ina hala okuninga sha,” Osho a ti ngaho.
Ashike nee, omuleli welelo lopamufyuululwakalo lOvaherero Tjizapozeu Uahupirapi – pamwe nongudu yaMutjinde Katjiua, okwa ti kutya mohombo kamu na nande oshinima shekwatokeenghono, shaashi ovalihomboli ohava i moshinima omu opo va wanifile po vakwao.
“Ngee omulumenhu nomukainhu va hombola, ova itavela kutya otava kala mekwatafano lopamilele fiyo efyo.
Pamufyuululwakalo omulumenhu ina pumbwa vali okutala kovanhu vamwe, ova pumbwa okuliwanifila po,” Osho a ti ngaho.
Uahupirapi okwa ti ekwatokeenghono otali ningwa ashike ngee omukulukadi nomushamane va topoka il eve na ondunge yokuhengafana. Pamhito ei, okuya momilele puhe na ediminino otaku talika ko kutya ekwatongonga.
Okwa ti ohombo oya kwatela mo eudafanao lokuya momilele.
“Omulumenhu ita dulu okukwata omukulukadi waye keenghono shapo ongee ohole ya teka ile ekwatafano la xula po,” Osho a ti ngaho.
Omueleli umwe wopamufyuulukwakalo wongu yOvaherero Hoze Riruako okwa ita ti ko sha koshinima shi li ngaha.
“Itandi ti ko sha koshinima eshi sha nyika oshiponga ngaha, ngee opu na oshikumungu shi lili ohandi ti ko sha,” Osho a ti ngaho oshivike sha dja ko.
Eemhata kombinga yekwatongonga mohombo oda dja nale eedula da pita.
Eedula nhatu da pita, omunapaliamente wongudu yoPopura Democratic Movement (PDM) Elma Dienda okwa tile inai itavela kutya meehombo omu na omakwatongonga, shaashi omushamane ile omukainhu itava dulu okukwatafana keenghono.
“Paushili, minista, aame umwe womovanhu ovo itava yambidida oshinima eshi shomushamane nomukulukadi tava ti ovakwatafana keenghono. . . Ito dulu okwaanyena kaume koye oufemba waye [a kume olutu loye],” Osho a ti ngaho mopaliamente.
Oproyeka yedina Namibia Fact Check, yehangano lokuninga omapekapeko omilandu depangelo, okwa li ya patanekeka omapopyo aye, tai ti otaa pukifa.
Oya popya kutya ekwatongonga pokati kovalihomboli oli li oshimbuluma moNamibia, ya longifa okatendo 8 kokukelela ekwatokeengono komudo 2000, oko ka popya kutya: “Kapu na nande ohombo ile ekwatafano lasha tali popile ekwatokeenghono.”
Omuyandjimayele wopaveta Dianne Hubbard, okwa li a endululwa molopota yoproyeka yofact check ta ti: “Okatendo ko taka kelele omakwataokeenghono oka yeleka kutya mohombo na mo otamu dulu okukwatwa omunhu keenghono, sha hala okutya ovalihomboli kave na nande oufemba wowina kombinga yoshinima eshi.
“Ashike nee, nashi konekwe kutya okwaanyena omilele puhe na nande etomeno lakola otaku dulu okuteyifa ohombo koshi yoveta yopaife . . .
“Ashike kapu na nande oveta tai pitike ovalihomboli va kondjifile vakwao moinima yopamilele. Eshi otashi kala oshimbuluma lelalela.”
Omupopiliko woIslamic Centre Imaam Abdul Aharum oshivike sha dja ko okwa lombwela oThe Namibian kutya osha indikwa ovalihomboli va anyene vakwao omilele.
“Osho kashi fike ekwatongonga. Kufye, etimba ngee omushamane ile omukulukadi taanyene mukwao omilele mohombo. Ovanhu ovo hava nagala mmbete imwe ova pita eenghatu adishe dokukala omushamane nomukulukadi oaveta,” Osho a ti ngaho.
Aharum oshivike sha dja ko okwa ti eeveta daIslam oda popya kutya ovalihomboli aveshe ove na oshinakuwanifa shokuwanifa po oilonga yomohombo.
Okwaanyena omilele okwa pitikwa ashike ngee opu na etomeno lakola, ngaashi oudu, osho a ti ngaho.
Omunandjungu moinima yap amba oufemba wovanhu Rosa Namises okwa ti omalunduluko eenghono meehombo otashi dulika lihapu a ka ete okudula eenghono nokuwilika ovakainhu.
“Shaashi ashike owa hombolwa, itashi ti owa yandja epitikilo lokukwatwa keenghono mohombo,” Osho a ti ngaho.
Namises okwa ti, omalelo amwe opamufyuululwakalo nomahangano onhumba eshi taa popile oshinima eshi otashi eta ashike oupyakadi: kutya ovakainhu novakulukadi kave nande oufemba wa sha mohombo.
Okatendo kokukelela ekwatongonga komudo 2000 oka popya kutya ohombo ile keshe tuu ekwatafano itali dulu okulongifwa okupopila ekwatangonga paveta.
Namises okwa ti eshi otashi amene ovakainhu kovalumenhu ngee tava pula omilele.
“Pamufyuululwakalo, omulumenhu ita dulu okuya momilele nomukulukadi waye opo a mono okaana, yee ita dulu okuya naye momilele ngee ta wapaleke,” Osho a ti ngaho.
Eemhata kombinga yekwatongonga meehombo okwa li da xwaxwamekwa konima omupopiliko wopolifi wopashitopolwa inspekta Kisco Sitali oshivike sha dja ko a ti omukalimo (39) womoshitopolwahoololo shaZambezi okwa li a mangwa po eshi vati a kwata omukulukadi waye keenghono.
Bishop Lucas Katenda okwa ti omakwatongonga meehombo ohaa holoka shaashi ovalumenheu kave shi kutya elalakano lohombo okufilafana oshimwiyu, okulongela kumwe nokufila ounona oshimwiyu.
“Omulumenhu u ha kwata omukulukadi waye keenghono ke udite ko. Oshinakuwanifa osho omunhu e na okuwanifa po neendunge, nelitulemo nokudilaadila nawa. Oto longo nomunhu. Ito longo neshina,” Osho a ti ngaho.
In an age of information overload, Sunrise is The Namibian’s morning briefing, delivered at 6h00 from Monday to Friday. It offers a curated rundown of the most important stories from the past 24 hours – occasionally with a light, witty touch. It’s an essential way to stay informed. Subscribe and join our newsletter community.
The Namibian uses AI tools to assist with improved quality, accuracy and efficiency, while maintaining editorial oversight and journalistic integrity.
Stay informed with The Namibian – your source for credible journalism. Get in-depth reporting and opinions for
only N$85 a month. Invest in journalism, invest in democracy –
Subscribe Now!





