EPANGELO mEtiyali olya li lya tseyitha ombuto ondhipagi yocoronavirus (Covid-19) ndjoka ya tukuka moshilongo ongonkalo yopaulumwempumbwe. Etokolo ndyoka olya li lya ningwa opo oshilongo shi vule okugongela oshimaliwa shoka tashi ka longithwa okugwedha koshimaliwa shoka sha tulwa po nale shoomiliyona N$134, ndhoka dha tegelela okulongithwa moompumbwe tadhi ka pumbiwa okukondjitha ombuto ndjoka yekomba.
Omutse gwoshilongo Hage Geingob okwa li a koleke ndhoka mEtiyali pethimbo lyoshigongi shiikundaneki, konima sho oominista dhokabinete dha li dha tseyitha nkene oshilongo sha gumwa ko-Covid-19, poshigongi osho tuu shoka.
Pethimbo lyetseyitho ndyoka, omupresitende okwa li a dhenge omuthindo kombinga yuundjolowele wAanamibia ongoshinima sha pumbwa okutalika ko tango ngele otashi ya kombuto ndjoka yoCovid-19, ta ti ombuto ndjoka oshinima shomeendelelo nosha nika oshiponga kuundjolowele waakwashigwana.
“Omolwoonkondo ndhoka ndi inikelelwa kokatendo 26(1) mEkotampango, otandi tseyitha onkalo yopaulumwempumbwe, tashi ningwa mbala.
Omanga twa taalela ombuto ndjoka yekomba inaa yi monika nale [muuyuni], otu na omukumo kutya okupitila melongelokumwe, ota tu ka longa nuudhiginini okushunitha pevi etaandelo, omakanitho goomwenyo, noku galulila uundjolowele kwaamboka ya gumwa kombuto ndjoka,” osho a popi ngaaka.
Kombinga yetseyitho ndyoka lyomupresitende, uuministeli wIimaliwa owa li wa tseyitha mpoka wa thikama mokukondjitha oCovid-19, minista Calle Schlettwein okwa ti epangelo olyi itulila oshimaliwa shokukondjitha ombuto ndjoka yekomba.
“Okabinete okwa li ka tsu kumwe kutya omukithi nguka gwekomba ogwa pumbwa okukala gwa nuninwa oshimaliwa, onkene ompumbwe yomeendelelo okwi ikwatelela ketokolo lya ningwa, oshimaliwa shoomiliyona N$134 shoka tashi pumbiwa meendelelo osha longekidhwa nale nompumbwe yoshimaliwa ndjoka tayi ka holokela po monakuyiwa otayi ka gandjwa okupitla montengenekwathaneko,” osho Schlettwein a popi ngaaka.
Oshimaliwa sha gwedhwa po otashi ka gandjwa okupitila montengenekwathaneko yopashimaliwa yepangelo tayi landula [yo-2020/21], osho a popi ngaaka.
Sigo oompaka, Namibia okwa koleka ashike iipotha iyali yombuto ndjoka moka aahokanathani Aaromania mboka ya li ye ya moNamibia okuza koMadrid shaSpain, okupitila moDoha, shaQatar ya li ya monika ombuto ndjoka oshiwike sha zi ko.
Sho aahokanathani mboka ya li ya thiki moNamibia, oya li ya yi mekwatathano naantu ye li 17 naantu mboka ngashingeyi oyi itulilwa. Yamwe yomwaamboka 17 oya konaakonwa nokumonika nale kutya kaye na ombuto ndjoka.
Ta popi pethimbo lyoshigongi osho tuu shoka shiikundaneki mEtiyali, minista gUundjolowele, Kalumbi Shangula, okwa ti Namibia okwa li a kaleke egandjo lyuuthemba wokuya moshilongo kwaamboka taya thiki pokapale koondhila kopashigwana ka-Hosea Kutako International Airport (HKIA) noondjindikila ndhoka otadhi ningilwa aakwiilongo ayehe mboka taye ya moshilongo okupitila mewangandjo nenge mefuta, taya zi kiilongo mbyoka ya dhengwa kombuto yo-Covid-19.
“Iilongo mbyoka tayi popiwa ongaashi ongundu yiilongo yAaschengen, China, Iran, Korea, United Kingdom, America nokoJapan. Oondjindikila ndhoka otadhi kala tadhi talululwa aluhe. Muule womasiku 30 twa taalela okwa gandjwa oondjindikila pakathimbo kAanamibia nenge mboka ye na uukwashigwana tawu kalelele moNamibia kaa ya tuke okuza mo moshilongo, shila oongele puna ompumbwe yomeendelelo, ndjoka nokuli yi na okukala ya pewa epitikilo kuuministeli wUundjolowele naamboka wIikwameni,” osho a popi ngaaka.
Aanamibia mboka taya ka pewa ompito yokuya momalweendo okuya nokuza kondje yoshilongo oomboka ya pumbwa epango, omayakulo ga simana ngaashi omayambidhidho gonkalonawa yopauntu, aahingi yomaloli goondongelwa ngaashi dhiikulya niinima ya simana, Aanamibia mboka taya galukile kegumbo, nayilwe mbyoka ya simana.
Shangula okwa li a gwedha po kutya okuminikilwa puupitilo wokuya moshilongo otashi dhengele ku kehe gumwe opo kukonaakonwe ombuto ndjoka, nokwi ikalekelwa kwaantu otaku ka tulwa miilonga uuna sha pumbiwa.
“Omalweendo agehe gokupashiyona, gopangeshefa osho wo gopankalathano ngaashi gokutalela po oga kalekwa, nAanamibia ayehe mboka ya kala kiilongo yokondje noya hala okutalela po moNamibia otaya indilwa ya undulile omatalelopo gawo ngangoka komeho.
Opo ashike iilonga yi kale ya pupalekwa, iigongi yopaigwana otayi ka kalelwa po owala kaakalelipo yetu mboka ye li kiilongo mbyoka nenge tayi ningwa okupitila pavidio,” osho Shangula a popi ngaaka.
Omayaleko gomalweendo gokwalukehe ngoka ga ningwa (mwa kwatelwa nogopaumwene) okuya nokuza kiilongo mbyoka yi na etaandelo lyombuto meni lyiilongo yawo [ano ombuto ndjoka tayi taandele maakwashigwana ye li moongamba dhoshilongo], oga kalekwa manga muule womasiku 30. Noondjindikila ndhoka odha kwatela mo omalweendo gomatuko goondongelwa naangoka gomeendelelo.
Miilongo oyindji menenevi Africa ngaashi Namibia moka mwa monika ombuto ndjoka, inayi taandela natango maakwashigwana ashike oyi li maakwiilongo nenge mwaamboka ya li ya ya momalweendo okuza kiilongo ya dhengwa kombuto ndjoka
Namibia ota kala woo e na okuminikilwa ko Covid-19 taku dhengele pomahala agehe guupitilo okuya moshilongo, nuundjembo wokutala epupyalo lyaantu otawu kala pomahala agehe goomboloka okuminikila mboka ye li momalweendo meni lyoshilongo.
“Oongamba dhaSouth Africa, mwa kwatelwa nomalweendo gomewangandjo otadhi kala dha patuluka opo dhi longithwe onguupitilo wAanamibia mboka taya galukile kegumbo, aatalelipo mboka ya li ye ya moNamibia, osho wo okukalekwa iipindi pokati kiilongo iyali,” osho minista gUundjolowele a popi ngaaka.










