Efimano lOshiwambo nomufyuululwakalo mounyuni wexumokomesho

Kosmas N Ndinomholo

Omukulu wonale o kwa popya da twa eshi a ti “Ombadwa nayo oya li ongobe.” Vo ovanongo osho yo ookatokote velaka lOshinemboli tava weda po kutya kafo kape u lelema nakafo kakulu osho a li. Ounyuni otau ende tau xumu komesho yo noinima ihapu otai ende nokulunduluka.

Ovanhu otava popi omufyuululwakalo onghela nonena. Oinima ihapu oya lunduluka molwexumokomesho unene tuu oungoba noinima ya nyika oukwatekenika. Elunduluko eli konyala ola kwatela mo oinima ihapu ngaashi omifyuululwakalo, eenghedi, eenghedinghalelo osho yo outeku wOvawambo aveshe koonono.

Kakele kwaayo nda di nokutumbula, onda didilika kutya elaka letu lOshiwambo nalo ola fenyifwa mo koungoba sho osho ne kutya oinima ihapu otai lunduluka melaka.

Ngeenge tashi ya komufyuululwakalo wOvawambo, monale oomekulu nootatekulu okwa li hava tokelwa pomalupale nomaludalo avo. Elalakano okulipa mo mwaadi tadi tungu. Ngeenge owa tale mopaife ovanhu ihava tokelwa vali komalupale molwoinakuwanifa oyo ya ninga ihapu noya kateka oinima imwe po.

Ovanhu pomaumbo kave po vali ohava ka konga omauxupilo. Monale oonauyumba ovo kwali hava kala nounona momaumbo mangha eedala di li komionda. Mopaife oomeme navo ohava ka longa onghee ne oshidjuu ovakulunhu va xungile nounona. Kombinga ne yoohembudangele vahapu ove li komanongelo vo ovanyasha vamwe po va ka konga yo ouxupilo shaashi ounyuni wopaife oshimaliwa osho fimba i na ongodi mokueta omboloto poshitaafula.

Monale ovanhu okwa li hava denge ongoma ngeenge pe na nande oshoongalele pomukunda. Ekwatafano lavo okwa li lidjuu osheshi okwa li hava shange eenhumwafo tai kwata nande omukakena weemwedi hamano okufika kOdjoini. Mopaife oku na eengodi ihatu longo vali neehamala shaashi eehamala okutatula.

Eemhunga dovanhu ondi wete odi li tadi lipula oshinima sha tya ngaha. Ndele vahapu ove na ngaho outile ou kutya, kashiimba omufyuululwakalo otau ende tau kana molwexumokomesho unene tuu olo la etwa koungoba. Omufyuululwakalo oshinima sha kula kau na fiku u kane shapo okuvamwe po ashike ovo inave u fimaneka.

Ashike wonale okwa tile oshiwana shihe na omufyuululwakalo osha fa olweendo la tumba lihe fi apa la finda. Mopaife otu na omapandja opaungoba ngaashi oWhatsApp, oFecebook, oTwitter, oTelegram, oYouTube osho yo oInstagram.

Komapandja aa avali opaungoba ngaashi oWhatsApp noFacebook oku na eengudu dOshiwambo oko ovanyasha hava shakene tava kundafana oinima ya nyika Oshiwambo. Ounamambo vOshiwambo vahapu ove li koYouTube to pwilikine ashike ponhele yokulileshela.

Ovakulunhu otava dulu okupwilikinifa ounona oumbo ava opo ve lihonge ounamambo. Kakele koYouTube ope na epandja liwa haku lihongwa etukulo netulokumwe loitya haku tiwa “Nekwa shiiva elaka” oku oku na ookapyoko melaka tava hongo eemhango delaka. Ope na ne epandja olo la shivika nawa olo katokote haku ti “Oshiwambo Quotes” oku oku na omanyakwa neenghulungu delaka.

Haku fatululwa omayeletumbulo osho yo oitumbula aishe yOshiwambo. Oko nee ovanyasha vahapu ve li hatu shakene unene tuu ngeenge kwa toko twa mana oilonga yetu yefiku fye hatu lipe mo mwaadi tadi tungu.

Hano oWhatsApp oi li tai dana onghandangala mokuxumifa elaka osho yo omufyuululwakalo wOshiwambo komesho. Osheshi ngaho ne omapandja aa okwa ngabekwa omwaalu wovanhu ovo ve na okukala ko.

Otu na ne epandja lopaungoba olo ndi wete lihe shivikwe naana kuvahapu hali ifanwa “Club House” hali kwatelwa komesho komundohotola Petrus Mbenzi osho yo Jona Musheko. Epandja eli pouwa walo oku na ovanhu aveshe mounyuni ashike otu na mo okatai ketu komuNamibia kOshiwambo oko ne haka ifanwa “Culture corner.”

Oko nee hatu shakene oko mOmalomakaya okutameka potundi onihetatu youfiku. Oho weimine ashike keshe apa u li kutya ne ou li

kEengodi daNatuwe, okOmbwa ya lyata otina ile openi shimha ashike u na ongodi hai kwatwa moshipala ove ou na eedata ile oWifi owa manguluka ok utu weimina. Omundohotola Mbenzi oha kala ta popi oinima tai tungu ya pamba omufyuululwakalo wOshiwambo kepandja olo tuu eli. Hano shaashi ovanhu ihava tokelwa vali pomalupale, oxungi paife oi li koClub house.

Ohatu dulu yo okuliya ombadwa eli epandja yo vali lokulihafifa. Pouwa wepandja eli kali na ongaba kutya ohamu i ovanhu vangapi ngaashi owatsup kutya omu li omiliona otamu dulu okuxungila ashike kepandja oko. Ko oku na noumbako to popi ashike kongodi yoye to pula nande epulo vo vakweni tava nyamukula. Oko yo hatu tele eengano deenhambula mo osho yo dooNehova nekishi.

Hano omufyuululwakalo wOshiwambo otau xumu komesho molwoungoba eshi otashi xumifa yo komesho elaka letu lOshiwambo opo liha fye. Nandi pandule ovakwateli komesho vomapandja aeshe opaungoba nda di nokutumbula.

Omwene na undulile po oshikungulu shomayambeko opo mu twikile nokuandjakaneka omauyelele a pamba elaka letu ledalelwamo.

Omaludalo etu aa ta eke ya otaaka longa noupu okushiiva elaka tashi pitile moungoba. Vaha kanene nande meemha ngoilya ya patelwa.

Ndele ngeno va ninge oohamundja ya kula naxe oohambabi ya putuka naina kai lya oukole wokoshivanda ulula. Pe na vavali ihapa liwa ndiba nalududi.

– Kosmas Nghisheenapo Ndinomholo oku li omuhongifikola poMwadinomho Combined School mOshitukulwahoololo shaHangwena. Oha hongo omalaka Oshikwanyama nOshiingilisa. Ota monika koemaila christiancosmos94105@gmail.com

In an age of information overload, Sunrise is The Namibian’s morning briefing, delivered at 6h00 from Monday to Friday. It offers a curated rundown of the most important stories from the past 24 hours – occasionally with a light, witty touch. It’s an essential way to stay informed. Subscribe and join our newsletter community.

AI placeholder

The Namibian uses AI tools to assist with improved quality, accuracy and efficiency, while maintaining editorial oversight and journalistic integrity.

Stay informed with The Namibian – your source for credible journalism. Get in-depth reporting and opinions for only N$85 a month. Invest in journalism, invest in democracy –
Subscribe Now!


Latest News