Eepelesenda di li o66 dounona ovo va ninga omateelelo moNamibia ova dja koitopolwa yokomikunda, omanga oomeme vashona moitopolwa yokomikunda luhapu ihava shuna meefikola okuyelakanifa navakwao vokeedoolopa.
Eshi oshe likolela kolopota ya dja kombelewa yomukulunhuwiliki wehongo, mokunyamukula omapulo oThe Namibian sha landula oidjemo yomapekapeko kombinga yomateelelo ounona vofikola.
Omukulunhuwiliki Erastus Haitengela okwa ti ounona ovo ve li moupyakadi wokuninga omateelelo ovo vo ve na omido okudja po16 fiyo o20, navahapu ove li okudja mondodo o8 fiyo o12.
Okwa ti vali oidjemo oya holola eyooloko lakula pokati kounona vokomikunda naavo vomeedoolopa ngee tashi ya kokushuna mofikola konima yokumona ounona.
“Ounona vokomikunda ihava alukile naana kofikola konima va mona ounona okuyelakanifa nounona vomeedoolopa, oshinima eshi oshi li unene moKunene nOhangwena,” Haitengela ta ti.
Olopota oya mona kutya omateelelo mounona vofikola aa shuna pedu nopelesenda imwe oshinghwanyu nhatu pokati komudo 2023 no2024.
Oshitopolwahoololo shaHangwena osha didilika omwaalu u li pombada wounona va fiya po ofikola molwomateelelo, sha didilika ounana ve li 315.
Okwa li sha landulwa koKavango Ushilo nounona ve li 259 noKavango Uninginino nounona ve li 175.
Haitengela okwa ti oinima ei tai etifa ounona va ninge omateelelo oya kwatela mo oluhepo, omahopaenena avakwao, omakwatafano opaihole va pewe oimaliwa, elongifonai lomalodu noingangamwifi, omakwatafano opaukashikekookanhu ehe fike pamwe, oinima yokukelela omateelelo inai wana nosho yo ouyelele womilele da amenwa inau wana.
Oinano ile yokuya keefikola, omihandjo inadi wana meenhele dimwe nomakwatafano inaa yuka pokati kovakulunhu nounona nao okwa li amwe omoinima oyo ya tofwa mo.
Oministeli oya ti ounona ve li momateelelo ile va mona ounona ove na oufemba wokutwikila nelihongo lavo puhe na okutongolwa ile okutewa mofikola molweteelelo.
“Eefikola oda teelelwa di amene ouyelele wopaumwene wounona, tadi yandje omaxungomwenyo nomayambidido a pumbiwa, tadi kundafana novadali ile ovatekuli opo sha pumbiwa ndee tadi kwatele komesho omayakulo opaundjolowele neameno lounona,” Haitengela ta ti.
Okwa ti eyambidido lofamili, lovahongifikola newiliko lofikola, nosho yo omakwatafano nomayakulo opaunamiti, aa fimana mokuyambidida ounona ovo va ninga ovadali va alukile kofikola.
Ashike nee, oministeli oya ti oomeme vamwe natango otava mono oixuna okufila ounona oshisho, komikundu doshimaliwa, omaudeko a puka, outondwe neemhito domayakulo exungomwenyo da ngabekwa nomayakulo oundjolowele meefikola.
Omukulunhuwiliki okwa ti okukelela omateelelo naku kwatele mo yo ovalumenhu novamati.
“Ovamati novalumenhu navo nava kufe ombinga mokuxwaxwameka omaliumbato awa, efikopamwe loukashikekookanhu neameno lovanyasha,” osho a ti ngaho.
Oministeli oya ti otai twikile nokulonga neefikola, eefamili, oshiwana, omayakulo opaundjolowele novakufimbinga momayambukepo opo va ninipike omateelelo ounona vofikola nokuyambula po omwaalu wounona meefikola.
