Oiwana imwe mounyuni omo mwa kwatelwa oiwana ya hangana yaAmerica oi li tai xwaxwameke nokutandavelekifa epitiko loufemba nokuhombolafana kwomashenge. Mbela efimano lashike tali di moshikumungu omu noshike mbela tashi ka shikula ko?
Oushenge ou na efimano lashike mokukalamwenyo kwomunhu ile kwoshiwana notau xumifa pombada ngahelipi okukala kwovanhu? Ngee okulihombolafana kwomashenge ihaku dalwa ounona, oushenge otau patululilwa nokulongwa ounona voolye?
Ope na omatomheno onhumba noongadi ina tu a shiiva eli konima yefininiko lokupitika oushenge. Ngeno okwa li pehe na omatomheno, oshike oushenge u na okufininikilwa oilongo i lili i na omapangelo ayo neenghulunghedi dao? Otashi va kwata ngahelipi mokuhapitika oushenge moilongo yetu.
Omatokolo ngee taa ningwa kepangelo loshilongo keshe, oku na okulikwatelela kouwa noukalinawa wovanhu moshilongo omo. Oshike mbela ovanhu ve na okukondjifilwa oshinima inashi wapalela omuvalu wovanhu vahapu moshilongo noshi li omhinge nomifyuululwakalo davo.
Oshiwana nashi likaleke kokule nomatambuleko oinima aishe tai di koilongo oinanghono shaashi omaitavelo nomalongo ehe na ekanghameno lasha. Oiwana oyo tai xumifa komesho oushenge oi na omatomeno onhumba ngaashi okuteya po ongushu yovalumenhu nokungwangwanekifa omaludalo etu opo a hakale e na omakanghameno asha nokonima opo va dule okutonatela.
Osha shiivika nawa kutya elongo lokuya moixulo yopaushenge otai ka etwa meefikola ngaashi naana ya hovela nale koilongo imwe oko kwa tambulwa ko oushenge. Ngee ounona voumati manga vashona ova longwa kutya otava dulu okunangalafa owa teelela ngaho va kale vali ovalumenhu vongushu novakwatelikomesho moikumhungu ya shitilwa ovalumenhu ile otava kala ashike ovanhu vongaho.
Omaitavelo nomaukwamepo oshinima shi na oshiponga monghalamwenyo yovanhu. Olye eshi kutya pamwe ova hala oku eta po eitavelo limwe olo tali pitike oushenge. Okudja monale ovanhu aveshe kombada yedu nomifyuululwakalo adishe mounyuni kamu na omunghoko nande oumwe wa pitika oufemba woushenge nokuhombalafana kwomashenge.
Omaitavelo aeshe opamepo shitya ne olopaukriste ile akwao, ka ku na eitvalo lopamepo la pitika oshinima sha tya ngaha. Ovakwateli komesho novaleli nava tale oshinima eshi tashi wapalele oukali nawa woshiwana. Keshe oshinima shi li ominge neenghulungedi dovanhu osha pumbwa alushe okukatekwa.
Namibia haye aeke oshilongo shi li ominge noushenge. Otu na yo oilongo ngaashi ooRussia, China, Cuba nomuAfrica otu na mo Uganda naikwao ihapu. moUganda omashange omu na oveta yokutokolela omashenge efyo, naashi itashi ti kutya Ungada omudipai, aaye okutya ashike ota kwatelepo ongushu yoshilongo shaye nonakudiwa yaye.
Oshiwana inashi pumbwa okufininikilwa osho inashi wapalela momesho asho nomeenghulunghedi dasho. Ngee ehangano loushenge ola hala okulonga ovanhu oushenge, nali longe ashike ounona valo ava tava dala. Ka ku na omudali a hala okaana kae ka ninge eshenge. Naava ve lihaluka ve li monghalo ili ngaho, navo inava hala mo noinava hala ounona vavo va kale monghalo oyo.
Oshinima eshi otashi teya po oshiwana unene ngaho moilongo yetu ei opo tai xumu komesho. Ounona nge ova kala tava tale
oinima ya tya ngaha tai ningwa kovakulunhu, navo otava holele oshinima osho shaashi ounona ohava kufa ko ashike osho ovakulunhu tava ningi ile ve li.
Oshinima eshi otashi ka kwata okudalafana kwovanhu moilongo yetu. Nomwaalu wovanhu otau ka shuna pedu shaashi mounyasha omo ovanhu ve na okudala omo ve li momaushenge, vali nge ova kala moushenge okudja pedu itava ka dja mo vali. Konima ashike yeedula dinini, ovatilyane ava ve tu fininikila oushenge otava ka kufa po ashishe osho kwali shi na okukakala shomaludalo etu shaashi omuvalu wetu omunini, novalumenhu ova ninga ovanhu vongaho.
Ovaxwaxwameki novakwatelikomesho voushenge Ovanaminia nOvaafrika aveshe, nava koshe omitwe ndele tave lipulula nawa moshinima omu. Nava efe okuxwaxwameka oushenge moiwana yavo osheshi otava kunu oniko oyo tai ka tanaukilapo ovanhu vao. Oushenge nau talike ko ashike ongoshinima shomomilaulu noshiholekwa ngaashi sha kala nale.
Manga ashike omashenge e na omaufemba e fike pamwe novanhu aveshe moshilongo, oshi li ashike nawa. Ohombo youshenge kai na oshishani shasha.
*Kalushu kaShimweefeleni, omuhongi womalaka (Oshikwanyama nOshiingilisha), mOsekundofikola yaNuuyoma, mOshikuku.
In an age of information overload, Sunrise is The Namibian’s morning briefing, delivered at 6h00 from Monday to Friday. It offers a curated rundown of the most important stories from the past 24 hours – occasionally with a light, witty touch. It’s an essential way to stay informed. Subscribe and join our newsletter community.
The Namibian uses AI tools to assist with improved quality, accuracy and efficiency, while maintaining editorial oversight and journalistic integrity.
Stay informed with The Namibian – your source for credible journalism. Get in-depth reporting and opinions for
only N$85 a month. Invest in journalism, invest in democracy –
Subscribe Now!





