O musimanekwa, pitikandje opo ndi holole omadhiladhilo gandje moshifo shika.
Omukulu gwonale okwatile, “Okupula haulayi, ko okuminikila hameho waana”. Iizemo yomahogololo ga gwedhwa po gOshikandjohogololo shEenhana, mOshitopolwa sha Hangwena, oyali ya nyanyudha iilyo yongundu yopapolotika ndjo ya mono omayi ogendji.Oga yemateke nokulimbililika mboka yathigwa po.Eipulo enene li li po olyo ndi: mbono ya thigwa po momathigathano kutya, mbela otaya ka pewa tuu omeya? Oongeshefa dhawo otadhi ka mona we ngaa aalandi notaaka pewa tuu ootendela dhiilonga mepangelo? Shika oshe eta wo omaipulo nomungame sho ndi wete kutya nande hatu igidha “uudemokoli, Uudemokoli!” itatu wu gwanitha po pamikalo odhindji.Shino otandi shi popi onga omukriste nondi itaala mompango yimwe ndjoka, “Hola mukweni ngaashi wi ihole mwene”.Nandi pandule nokutumbaleka Ongeleki onkwaLuther sho ya pititha omushangwa tagu yemba elongitho lyuutondwe, ekuni nuukolokoshi mokati koshigwana shetu.Oongeleki odha pumbwa okukwatela komeho ombili, engungumano, oshili nuuyuuki moshilongo shetu.Odho dhina oku uvitha ko oshigwana kombinga yomalunduluko monkalathano yesiku kehe.Yamwe yomu mboka tatu tyapula iiyimati yemanguluko nena otatu ulike uuhasha mokuli kwatelapo lyo li tyapulwe wo nokomapipi tageya.Olwindji otwa hala ashike okugamenena po omboloto yetu, iipiindi nokutsikila okudhengela odhi peho.Aakriste oya kunkililwa keimbilo mEhangano 540 ndyoka tali ti: “Iinima mbyo tii hulu inoyi indumbila, otayi ningi iilulu…” Mokushitalela nee muutondwe wopapolotika mbu wuli po wi indjipala, mbela otatu ka tyapuleni tuu ombili ngele tatu tondathaneni molwomayooloko gopapolotika? Uudemokoli owo ngaa tau ti omuntu kehe (ina ku tiwa nando aantu yamwe!) ota kala e na uuthemba wokuninga oshilyongundu mokuya mbidhidha ehangano nenge ongundu yopolotika ndjoka ye a hala nokwa panda.Okutya omuntu kehe na kale mongundu moka ye u uvitile uugumbo pahalo lye yemwene nokulandula omunapolotika ngono ye e wete ta eta elunduluko ewanawa monkalamwenyo ye.Ekotampango olyo lye etitha oongundu dhopapolotika dhi tolwe odhindji opo pu kale ethigathano ndyoka tali etitha aahogololi ya hogolole (konima sho ya pulakena noku uvako omalalakano goongundu dhopolotika adhihe noku totha mo ndjoka ya hala.Onkene ano ethigathano lyopaudemokoli notali wilikwa kombili inali puka nando.Nandi longithe wo ompito ndjino opo ndi dhimbuluthe Aanamibia kutya natu kale mombili, natu twiidhidhimikilathaneni nokutaamba ko omalunduluko.Natu tseye wo kutya Namibia okwa manguluka sigo aluhe.Evi ndika olya mangululwa kaaNamibia ayehe yakala meni nopondje yoshilongo.Ngame gumwe gwomaakwashigwana mboka ya lola uululu wekondjelomanguluko na kandali ndishi ngele otandi ka kala moshilongo shamanguluka ngeyi.Onda hala wo okulondodha ongundu tayi pangele, Swapo Party, kutya okuholola uuhwapindi, uutondwe nokuningila aakwashigwana omatilitho itashi ulike kutya oomvula 18 dha piti otwe dhi hepeke owala na inatu ilikolela mo sha.Omahwahwameko guutondwe, omangwangwaneko nomanyanathano otaga vulu getu tule mondjila yaKenya naZimbabwe.Ano sho shi na okutseyika osho shino kutya “onkoshi ya sa ondjala ohayi lyana!” Aagundjuka, onga oongudhi dhangula nesipa lyombunda neko lyoshilongo, natu yande uutondwe woludhi kehe tau kunwa mokati ketu oshoka otashi vulu okufala oshilongo shetu mevundakano.Tse, shi tuna okulwitha haamboka ihaaya tsu kumwe natse ihe okwaana uuthikepamwe, uulingilingi, oluhepo nokwaana iilonga moNamibia.Otwa tegelelwa tu kale hatu vulu okutulila aanegumbo yetu omboloto poshitaafula peha tatu pewa tse tuli mepipi lyokwiinyangela? Pamwe aakuluntu yetu yamwe kayena ko nasha shaashi oya lyaalyaa ko shawo? Pethimbo lyekondjelomanguluko, otwa kala hatu imbi eimbilo 656 mEhangano ndyoka tali ti: “Tate lotitha iihuna mevi lyetu” Swapo Party na gandje ompito kaakwashigwana ya popye shoka yo ya hala ye na taambeko wo omalunduluko ngaashi Aanamibia ye ga hala.Iigongi yopapolotika nayi ningilwe okutseyithila oshigwana omalalakano nomahumokomeho ga thanekwa po.Ngoloneya ta popiwa a gongele aaleli yopamuthigululwakalo naalanduli yayo opo yaa taambeko nokulumbula mboka ye li iilyo yoongundu dhilwe yaa tseyithe omalalakano gawo koshigwana.Shono otashi eta tuu omahogololo gomoshitopolwa shEenhana ga kale ga manguluka noge li pauyuki? Kehe ongundu oya tegelelwa yi kale ya dhana onkandangala yayo moshigwana paushili, pauyuuki, pambili nomengungumano.Ongundu yoSwapo ngele oyi itala kutya oyoshigwana nena osho tuu oRDP yi na okukala ongundu tayi ndjoinwa komalenga, kaakulupe naagundjuka onkene inashi pumbwa yi lundilwe kutya otayi eta iita, oyopaukwamuhoko, yaantu yena omishila, ooJudas Iscariot, aatondi yoshigwana.Kakele ngele pena aanapolotika taa lalakanene okupukitha oshigwana owina.Onkene ano oshigwana nashi kotoke opo kaa shi pukithwe koonakwiihola ye li mokati ketu, pamwe naamboka haa holamo konima yokumangulula oshilongo omanga aantu ya hala ehumokomeho.Uupyakadhi uunene tuna moshilongo shino okwaahena uuyuuki ngele taku topolwa eliko, notu wete nkene aayamba taa yambapala yo aathigona taya nogoka shembonze.Oshigwana oshina okupetuka nokupashuka oshoka osho hashi hogolola.Omolwashike mbela itatu tyapula uutoye neliko lyoshilongo shetu? Iimbuluma otayi londo esiku nesiku, elongo otali tumu aagundjuka momapandaanda, oshikondo shuundjolowele oshi li monkugo yi na onkambe yo iipumbiwa yesiku kehe itayi vulika we ku kehe gumwe moositola.Tse yene otu uka peni tuu sho aanona ihaa ya longwa we elongo lyopaitaalo moosikola? Tse oshilongo shAakriste tuu? Oshitilithi uuna taku uvika omaimbilo gamwe gopaukalunga taga imbi omatukano nena.Omaimbilo ngoka ogo naanaa uuzigo uunene shaashi ohaga longithwa okudhenga aantu omitse kumwe nokuya dhenga wo iihwa komeho.Alikana, omaimbilo tatu imbi moshilongo muka naga igidhe uudemokoli, ombili nehumokomeho.Ano ngele nani otu na oonkondo dhokutula aaleli kiipundi, omolwashike tatu ihogololele uutondwe, oluhepo, onakuyiwa ya tsimagala, okwaahena iilonga nokuyambapaleka oohandinwe? Emanguluko itashiti owala omakaspeli itaga lyata po we omapya getu, itatu dhengwa kaakwiita, otatu vulu okulongitha okandjugo kamwe naahona yetu kwali nenge okuya momikweyo dhimwe moombaanga nomoositola.Mbyono nda popi otayi tula tuu omboloto nenge oshikwiila megumbo kehe? Sakeus E.Inyemba Oshikandjohogololo, Omuntele mOshikotoIizemo yomahogololo ga gwedhwa po gOshikandjohogololo shEenhana, mOshitopolwa sha Hangwena, oyali ya nyanyudha iilyo yongundu yopapolotika ndjo ya mono omayi ogendji.Oga yemateke nokulimbililika mboka yathigwa po.Eipulo enene li li po olyo ndi: mbono ya thigwa po momathigathano kutya, mbela otaya ka pewa tuu omeya? Oongeshefa dhawo otadhi ka mona we ngaa aalandi notaaka pewa tuu ootendela dhiilonga mepangelo? Shika oshe eta wo omaipulo nomungame sho ndi wete kutya nande hatu igidha “uudemokoli, Uudemokoli!” itatu wu gwanitha po pamikalo odhindji.Shino otandi shi popi onga omukriste nondi itaala mompango yimwe ndjoka, “Hola mukweni ngaashi wi ihole mwene”.Nandi pandule nokutumbaleka Ongeleki onkwaLuther sho ya pititha omushangwa tagu yemba elongitho lyuutondwe, ekuni nuukolokoshi mokati koshigwana shetu.Oongeleki odha pumbwa okukwatela komeho ombili, engungumano, oshili nuuyuuki moshilongo shetu. Odho dhina oku uvitha ko oshigwana kombinga yomalunduluko monkalathano yesiku kehe.Yamwe yomu mboka tatu tyapula iiyimati yemanguluko nena otatu ulike uuhasha mokuli kwatelapo lyo li tyapulwe wo nokomapipi tageya.Olwindji otwa hala ashike okugamenena po omboloto yetu, iipiindi nokutsikila okudhengela odhi peho.Aakriste oya kunkililwa keimbilo mEhangano 540 ndyoka tali ti: “Iinima mbyo tii hulu inoyi indumbila, otayi ningi iilulu…” Mokushitalela nee muutondwe wopapolotika mbu wuli po wi indjipala, mbela otatu ka tyapuleni tuu ombili ngele tatu tondathaneni molwomayooloko gopapolotika? Uudemokoli owo ngaa tau ti omuntu kehe (ina ku tiwa nando aantu yamwe!) ota kala e na uuthemba wokuninga oshilyongundu mokuya mbidhidha ehangano nenge ongundu yopolotika ndjoka ye a hala nokwa panda.Okutya omuntu kehe na kale mongundu moka ye u uvitile uugumbo pahalo lye yemwene nokulandula omunapolotika ngono ye e wete ta eta elunduluko ewanawa monkalamwenyo ye. Ekotampango olyo lye etitha oongundu dhopapolotika dhi tolwe odhindji opo pu kale ethigathano ndyoka tali etitha aahogololi ya hogolole (konima sho ya pulakena noku uvako omalalakano goongundu dhopolotika adhihe noku totha mo ndjoka ya hala. Onkene ano ethigathano lyopaudemokoli notali wilikwa kombili inali puka nando.Nandi longithe wo ompito ndjino opo ndi dhimbuluthe Aanamibia kutya natu kale mombili, natu twiidhidhimikilathaneni nokutaamba ko omalunduluko.Natu tseye wo kutya Namibia okwa manguluka sigo aluhe.Evi ndika olya mangululwa kaaNamibia ayehe yakala meni nopondje yoshilongo.Ngame gumwe gwomaakwashigwana mboka ya lola uululu wekondjelomanguluko na kandali ndishi ngele otandi ka kala moshilongo shamanguluka ngeyi.Onda hala wo okulondodha ongundu tayi pangele, Swapo Party, kutya okuholola uuhwapindi, uutondwe nokuningila aakwashigwana omatilitho itashi ulike kutya oomvula 18 dha piti otwe dhi hepeke owala na inatu ilikolela mo sha. Omahwahwameko guutondwe, omangwangwaneko nomanyanathano otaga vulu getu tule mondjila yaKenya naZimbabwe.Ano sho shi na okutseyika osho shino kutya “onkoshi ya sa ondjala ohayi lyana!” Aagundjuka, onga oongudhi dhangula nesipa lyombunda neko lyoshilongo, natu yande uutondwe woludhi kehe tau kunwa mokati ketu oshoka otashi vulu okufala oshilongo shetu mevundakano. Tse, shi tuna okulwitha haamboka ihaaya tsu kumwe natse ihe okwaana uuthikepamwe, uulingilingi, oluhepo nokwaana iilonga moNamibia.Otwa tegelelwa tu kale hatu vulu okutulila aanegumbo yetu omboloto poshitaafula peha tatu pewa tse tuli mepipi lyokwiinyangela? Pamwe aakuluntu yetu yamwe kayena ko nasha shaashi oya lyaalyaa ko shawo? Pethimbo lyekondjelomanguluko, otwa kala hatu imbi eimbilo 656 mEhangano ndyoka tali ti: “Tate lotitha iihuna mevi lyetu” Swapo Party na gandje ompito kaakwashigwana ya popye shoka yo ya hala ye na taambeko wo omalunduluko ngaashi Aanamibia ye ga hala. Iigongi yopapolotika nayi ningilwe okutseyithila oshigwana omalalakano nomahumokomeho ga thanekwa po.Ngoloneya ta popiwa a gongele aaleli yopamuthigululwakalo naalanduli yayo opo yaa taambeko nokulumbula mboka ye li iilyo yoongundu dhilwe yaa tseyithe omalalakano gawo koshigwana.Shono otashi eta tuu omahogololo gomoshitopolwa shEenhana ga kale ga manguluka noge li pauyuki? Kehe ongundu oya tegelelwa yi kale ya dhana onkandangala yayo moshigwana paushili, pauyuuki, pambili nomengungumano.Ongundu yoSwapo ngele oyi itala kutya oyoshigwana nena osho tuu oRDP yi na okukala ongundu tayi ndjoinwa komalenga, kaakulupe naagundjuka onkene inashi pumbwa yi lundilwe kutya otayi eta iita, oyopaukwamuhoko, yaantu yena omishila, ooJudas Iscariot, aatondi yoshigwana.Kakele ngele pena aanapolotika taa lalakanene okupukitha oshigwana owina.Onkene ano oshigwana nashi kotoke opo kaa shi pukithwe koonakwiihola ye li mokati ketu, pamwe naamboka haa holamo konima yokumangulula oshilongo omanga aantu ya hala ehumokomeho.Uupyakadhi uunene tuna moshilongo shino okwaahena uuyuuki ngele taku topolwa eliko, notu wete nkene aayamba taa yambapala yo aathigona taya nogoka shembonze.Oshigwana oshina okupetuka nokupashuka oshoka osho hashi hogolola.Omolwashike mbela itatu tyapula uutoye neliko lyoshilongo shetu? Iimbuluma otayi londo esiku nesiku, elongo otali tumu aagundjuka momapandaanda, oshikondo shuundjolowele oshi li monkugo yi na onkambe yo iipumbiwa yesiku kehe itayi vulika we ku kehe gumwe moositola.Tse yene otu uka peni tuu sho aanona ihaa ya longwa we elongo lyopaitaalo moosikola? Tse oshilongo shAakriste tuu? Oshitilithi uuna taku uvika omaimbilo gamwe gopaukalunga taga imbi omatukano nena.Omaimbilo ngoka ogo naanaa uuzigo uunene shaashi ohaga longithwa okudhenga aantu omitse kumwe nokuya dhenga wo iihwa komeho.Alikana, omaimbilo tatu imbi moshilongo muka naga igidhe uudemokoli, ombili nehumokomeho.Ano ngele nani otu na oonkondo dhokutula aaleli kiipundi, omolwashike tatu ihogololele uutondwe, oluhepo, onakuyiwa ya tsimagala, okwaahena iilonga nokuyambapaleka oohandinwe? Emanguluko itashiti owala omakaspeli itaga lyata po we omapya getu, itatu dhengwa kaakwiita, otatu vulu okulongitha okandjugo kamwe naahona yetu kwali nenge okuya momikweyo dhimwe moombaanga nomoositola.Mbyono nda popi otayi tula tuu omboloto nenge oshikwiila megumbo kehe? Sakeus E.Inyemba Oshikandjohogololo, Omuntele mOshikoto
In an age of information overload, Sunrise is The Namibian’s morning briefing, delivered at 6h00 from Monday to Friday. It offers a curated rundown of the most important stories from the past 24 hours – occasionally with a light, witty touch. It’s an essential way to stay informed. Subscribe and join our newsletter community.
The Namibian uses AI tools to assist with improved quality, accuracy and efficiency, while maintaining editorial oversight and journalistic integrity.
Stay informed with The Namibian – your source for credible journalism. Get in-depth reporting and opinions for
only N$85 a month. Invest in journalism, invest in democracy –
Subscribe Now!






