Oshinyolwa shika osha kankamekelwa kiisimanitya iyali: eyityo nokutoloka/etoloko.
Eyityo olyo enenedhiladhilo/etumwalaka ndyoka oshinamwenyo, oshinima shontumba tashi gandja okupitila momikalo dhomakwatathano, dhomayihumbato nosho woo meholokopo lyasho.
Oshitya okutoloka/etoloko osha za koshitya shOshimbulu ‘tolk’.
Okutoloka/etoloko olya kwatela mo okugandja uuyelele, uunongo niikwamuthigulwakalo metolokelwalaka okuza metolokolaka pwaahe na elunduluko lyasha meyityo/metumwalaka.
Aanamimbiya yamwe onkee ngaa kaye shi okulesha yo kaya uvite ko Oshiwambo. Yamwe woo kaye shi okulesha yo kaya uvite ko Oshiingilisa.
Ongoshizemo, iinyolwa niipopiwa oya tolokwa momalaka ngaka gaali nelalakano ku andjaganekwe uuyelele.
Eyityo ohali kana uuna omutoloki a ningi epuko/omapuko momukokomoko gwokutoloka iitya nomuthigululwakalo ngoka itagu vulu okutolokwa, ihe hakehulilo lyetoloko.
Kombinga onkwawo, eyityo ohali vulu okukana uuna taku tolokwa iitya yopawutekinolohi.
Ongoshizemo epuko/omapuko ngoka ohaga holoka moshitolokelwanyolwa nenge moshitolokelwapopiwa.
Okwahatolokwa huka okwa ngundupikwa moongundu mbali: okwaahatolokwa kopawulingwisitika nokwaahatolokwa kwopamuthigululwakalo.
Mokuthitika omwaka gwokwaahatolokwa otaku vulu okutolokwa taku longithwa omukalo gwokutoloka taku hehelwa oshitya ketolokolaka ko taku gandjwa efatululo mompito ndjoka sha longithwa, opo kwaaha patelwe kondje aaleshi yetolokelwalaka.
Ngaashingeyi natu tale nduno kiiholelwa moka eyityo lya kana metoloko okuza mOshiwambo okuya mOshiingilisa/mOshiingilisa okuya mOshiwambo.
Oshitya ‘meme’osha kanitha eyityo sho sha tolokwa onga‘Mrs’. MOshiingilisa kamu na oshitya shi na eyityo limwe noshitya ‘meme’, onkee itashi vulu kutolokwa onga‘Mrs’.
Shika okwaahatolokwa kwopawulingwisitika
nokwaahatolokwa kwopamuthigululwakalo.
Oshitya ‘meme’ ohashi longithwa moompito odhindji, onkee itashi vulu okutolokwa onga‘Mrs.’ Oshitya ‘omukwaniilwa’ osho shilwe shomiitya ya kanitha eyityo sho sha tolokwa onga-
‘king/chief.’ MOshiingilisa kamu na oshitya shi na eyityo limwe noshitya ‘omukwaniilwa’.
MOshindonga nomomuthigululwakalo gwAandonga omu na iitya yi ikalekelwa mbyoka hayi longithwa mekwatathano naangoka a lela nosho woo ngoka ta lele Ondonga pamawutho gwopamuthigululwakalo gOndonga okugandja esimaneko nokuulika eyooloko lyomuthika gwopalelo lyopamuthigululwakalo.
Oshitya ‘aantu’ nasho osha kanitha eyityo sho sha tolokwa onga-‘people’. MOshiingilisa kamu na oshitya shi na eyityo lya fa lyoshitya ‘aantu’.
Mbika okwaahatolokwa kwopawulingwisitika nokwaahatolokwa kwopamuthigululwakalo.
Okuya pehulilo mpaka oshasimana ku longithwe omikalo dhokutoloka dhomondjila uuna oshiitya shontumba metolokolaka shaahe na oshitya shi na eyityo lya fa lyasho metolokelwalaka opo ku kalekwe po eyityo, ngaashi okutoloka taku longithwa omukalo gwokuhehela oshitya okuza metolokolaka ko taku gandjwa efatulo lyoshitya mompito ndjoka sha longithwa nomukalo gwokutoloka taku longithwa omathano okutumbula po wala dhimwe.
Pehulilolela mpaka, oshasimana ku totwe okakomitiye kopashigwana kokutoloka hoka taka kala ka kwatela mo aanongontu momalaka naanawiino miikwamuthigululwakalo okuza koongundu dhopamuthigululwakalo adhihe moNamibia.
Okakomitiye hoka otaka kala woo taka kwatele komeho etoloko lyiikwathitholongo nokugandja omayele koshigwana.
– Johannes Shifela omunawinomalaka. Ota kwatathanwa naye kontumwamalungula ndjika: shifelajohannes@gmail.com
In an age of information overload, Sunrise is The Namibian’s morning briefing, delivered at 6h00 from Monday to Friday. It offers a curated rundown of the most important stories from the past 24 hours – occasionally with a light, witty touch. It’s an essential way to stay informed. Subscribe and join our newsletter community.
The Namibian uses AI tools to assist with improved quality, accuracy and efficiency, while maintaining editorial oversight and journalistic integrity.
Stay informed with The Namibian – your source for credible journalism. Get in-depth reporting and opinions for
only N$85 a month. Invest in journalism, invest in democracy –
Subscribe Now!






