Oshiwambo News

12.07.2012

Iizemo yekonakono lyuudemokoli moNamibia

NAMIBIA natango osho oshilongo shina onkalo yokwaathikepamwe yi li pombanda muuyuni awuhe.

Onkalo ndjika oya ulikwa momushangwa ndjele kombinga yuudemokoli gwa tulwa kumwe kehangano lyedhina Idasa lyomo South Africa. Pakonakono ndika aayamba yooperesenda 10 moshilongo oyo yena iiyemo oyindji yooperesenda 128 oshindji okuyeleka nooperesenda 10 dhaamboka ya hepa moshigwana.
Omushangwa ogwa ti konyala omuntu gumwe gwaakalimo yaali komikunda okwa hepa okuyeleka nooperesenda omulongo 17 dhaakalimo miilando. Nonando omilandu dhonkalo nawa nomayakulo gonkalo nawa oge li po noga gugunyako konkalo yuuthigona naandjoka yokwaana iilonga.
Ogwa ti  opwa fa pwaana ehalo lopapolitika nolyopatoto lyoompango okunenepeka omakwatho gopankalathano, ngashi ndyoka lyiiyemo yopetameko lya li lya thanekwa, nenge woo okulongela kumwe nomahangano gaashi gepangelo oku tula miilonga omilandu ndhoka dheendekela kaathigona. Omushangwa nguka gwa gandjwa koshuukithilo shika, ogwa kankamekelwa komapekaapeko ga ningilwe kombinga yuudemokoli newiliko lyompango muumbugantu wAfrica pokati komimvo 2008 no2010.
Mokati kiiyelekitho pashitopolwa nopaigwana, Namibia okwa yelekwa mokati kiilongo mbyoka  yina uudemokoli wuli pombanda moAfrica  na oha ulikwa omolwa oshinima shika, okuza tuu nkene a mangulukile sha pitile momahogololo ngoka ga li kohi yetonatelo lyIigwana ya Hangana 1990. Oshiyelekitho shika osha ti uule womimvo 21, omalutu gewiliko nayilwe ga Namibia oga kala noku longa nawa noku kalekapo ompango newiliko lyayo. Omolwashika aakwashigwana oye na einekelo lyakola mekotampango nomomulandu gwopolitika ngoka gulipo moshilongo.
Nonando Namibia okwa tangwa ngaaka paudemokoli, eidhidhimiko nuudemokoli olya fa lya shuna monima shinene. Omumvo 2003  oopersenda 31 dhaa Namibia odha li dhi ilongekidha oku kambadhala omukalo gwiili gwepangelo moshilongo, nomwaalu gwaamboka ya hala pu tulwe omukalo gulwe gwewiliko pakonakono ndyoka ogwa londo sigo opooperesenda 53 momumvo 2008.Omushangwa ogwa ti nando oshilongo oshaadha omuthika gwewiliko lyopapolitika lili nawa  nolya simaneka uuthemba wa kehe, uudemokoli wa Namibia owuli kohi yondjoko yeshongo lyopapolitika, onkalathano  nopamahupilo , ngaashi okwaa idhidhimikilathana, ehilathano lyopamuhoko, okwaathikepamwe pokati kaalumentu naakiintu.
Mbika ota yi thindile onkalo yuudemokoli wuli nawa pevi.Omashongo galwe gopankalathano oge na sha noluhepo luli pombanda, egandjo lyuundjolowele  inaali kankama nawa, noshowo omuthika gwelongo tagu endekele ombinga yimwe. Mbika ekonakono olya ti oyo omashongo ngoka ta ga  shongo einekelo neitaalo lyaaNamibia momalutu omakwawo.
Pahokololo ndyoka iinano mbyoka ha yi endwa okuya kiipangelo unene momikunda oya tsikila okushololitha aakwashigwana opo yi imonene epango lili nawa. Nando oshi li ngawo oshilongo osha tangwa noku thengathengwa kombunda molwa iilonga yasho moku gandja omiti dhokulelepeka onkalamwenyo yaamboka yena HIV-AIDS. Epangelo olya longitha iimaliwa yaashi kutumbulwa oku gandja omiti ndhoka, pethimbo ndika hadhi pewa konyala oopersenda 90 dhaantu mboka yedhi pumbwa oshilongo ashihe. Petameko lyokugandja omiti ndhoka omumvo 2003, ooperesenda ashike dhili ndatu ndhoka dha li hadhi taamba omiti ndhoka.


25th Birthday Magazine Available For Download