OSHIWAMBO -
| 2013-07-25YomEemwandi mOshakati ya hala okutembudhwa
Oswald Shivute
YomEemwandi ya hala okutembudhwa mo
AAKALIMO yomolukanda Eemwandi mOshakati otayi indile elelo lyaShakati li ya tembudhe po oshoka olukanda ndoka olwa gagala noonkondo mo wo kamu na iikwathitho nomayakulo gamuni.
Omupopiliko gwayakwawo molukanda ndoka Eemwandi meme Selma Salomo ta ti kutya molukanda lwawo moka omwa gagala, egagalo enene kali shi ku popiwa.
Ta ti kamu na uundjugo wokwi iwatela naakalimo otayi iwatele moomwiidhi mooha dhomulonga ngoka gwa pita polukanda lwawo mpoka ngoka gwa topola ko Oshakatiuninginino nOshakatiuzilo, unene haya yi kiihwa ongula onene manga kwa luudha nenge kongulohi, omanga yamwe mboka haya hala okuya kiihwa omutenya haye shi ningile moondunda dhawo mooplastika nokuza mpoka taye ke ekelahi nee onyata lwokomulonga hoka. Mee Salomo ta ti oshinima shika oshi li oshiponga shinene kuukalinawa waakalimo meemwandi moka.
Mee Selma ta ti kombinga nee yomulonga hoka haye ki ikwathela, onyata otashi vulika yi ye mumwe nomeya ngoka wo ogo haga longithwa kaakalimo.
Moomwiidhi moka haye ki ikwathela omu na omayoka nomakwega ngoka ge li oshiponga oshinene kaakalimo.
Onkene oya pumbwa okulundululwa mo nokufalwa kehala limwe ewanawa mOshakati moka, ngashi unene komahala omape ngoka ga tothwa mo kumuni ga ka ningwe omahala gokutunga omagumbo.
Uupyakadhi wumwe ye na mo mee Selma Salomo ta ti owomeya nolusheno.
Ta ti kamu na uupomba womeya, kakele kamwekamwe kaayehe ke li ashike ombinga yimwe yolukanda ndoka. Olusheno, meme Selma ta ti, italu popiwa nee.
Ta ti oopaala dholusheno odhe enda kombanda yomagumbo gawo, unene giipeleki, ashike yo nee kaye na olusheno, otaya minikile nuulehita noolamba dhoopalafina.
Kombinga nee yiiyagaya, onkene ya ndumbala mokati kawo moka. Meme Selma ta ti ya li ku pula muni e ya pe omandoloma nenge e ye e yi tute mo, oye ngaa ke ya ngoka.
Ta ti sho taya longitha omeya, ngoka ga nyata oya li haye ga fala pehala ye li longekidha yoyene, ashike muni okwe ke ya ndele te yi indike kutya inaya kala we taya ekelehi omeya mpoka ya longekidha.
Aniwa ta ti kutya naye ke ge ekelehi lwokomulonga. Selma ota ti nee kutya oku ge ekelahi komulonga otaga yi mumwe nomeya ga yela gokomulonga hoka ngoka haga longithwa kaakalimo. Shoka wo tashi vulu okweetitha omukithi gwoCholera mokati kawo.
“ Shoka oshihwepo oku tu tembudha po ashike mpaka, oshoka otatu monene po iihuna nayi. Naye tu fale komahala ngoka omape ngashi kEkuku, kEhenya, kOnendongo nenge kOkakukiipupu hoka tu uvite taku ka tungwa omagumbo omape.
Ashike nee oyendji yomutse katu longa na katu na nkene tu na okukamona ooloona (omikuli) koombaanga.
Muni na tale po nawa mpoka, oshoka tse aantu ye noku na oku tu sila oshimpwiyu uuna tashi ya konkalo yokukala kwetu mOshakati,” mee Selma Salomo ta ti ngawo, omanga ta yambidhidhwa wo kuyalwe ya li mpoka sho ta lombwele The Namibian ayihe mbika.
Ta ti kamu na uundjugo wokwi iwatela naakalimo otayi iwatele moomwiidhi mooha dhomulonga ngoka gwa pita polukanda lwawo mpoka ngoka gwa topola ko Oshakatiuninginino nOshakatiuzilo, unene haya yi kiihwa ongula onene manga kwa luudha nenge kongulohi, omanga yamwe mboka haya hala okuya kiihwa omutenya haye shi ningile moondunda dhawo mooplastika nokuza mpoka taye ke ekelahi nee onyata lwokomulonga hoka. Mee Salomo ta ti oshinima shika oshi li oshiponga shinene kuukalinawa waakalimo meemwandi moka.
Mee Selma ta ti kombinga nee yomulonga hoka haye ki ikwathela, onyata otashi vulika yi ye mumwe nomeya ngoka wo ogo haga longithwa kaakalimo.
Moomwiidhi moka haye ki ikwathela omu na omayoka nomakwega ngoka ge li oshiponga oshinene kaakalimo.
Onkene oya pumbwa okulundululwa mo nokufalwa kehala limwe ewanawa mOshakati moka, ngashi unene komahala omape ngoka ga tothwa mo kumuni ga ka ningwe omahala gokutunga omagumbo.
Uupyakadhi wumwe ye na mo mee Selma Salomo ta ti owomeya nolusheno.
Ta ti kamu na uupomba womeya, kakele kamwekamwe kaayehe ke li ashike ombinga yimwe yolukanda ndoka. Olusheno, meme Selma ta ti, italu popiwa nee.
Ta ti oopaala dholusheno odhe enda kombanda yomagumbo gawo, unene giipeleki, ashike yo nee kaye na olusheno, otaya minikile nuulehita noolamba dhoopalafina.
Kombinga nee yiiyagaya, onkene ya ndumbala mokati kawo moka. Meme Selma ta ti ya li ku pula muni e ya pe omandoloma nenge e ye e yi tute mo, oye ngaa ke ya ngoka.
Ta ti sho taya longitha omeya, ngoka ga nyata oya li haye ga fala pehala ye li longekidha yoyene, ashike muni okwe ke ya ndele te yi indike kutya inaya kala we taya ekelehi omeya mpoka ya longekidha.
Aniwa ta ti kutya naye ke ge ekelehi lwokomulonga. Selma ota ti nee kutya oku ge ekelahi komulonga otaga yi mumwe nomeya ga yela gokomulonga hoka ngoka haga longithwa kaakalimo. Shoka wo tashi vulu okweetitha omukithi gwoCholera mokati kawo.
“ Shoka oshihwepo oku tu tembudha po ashike mpaka, oshoka otatu monene po iihuna nayi. Naye tu fale komahala ngoka omape ngashi kEkuku, kEhenya, kOnendongo nenge kOkakukiipupu hoka tu uvite taku ka tungwa omagumbo omape.
Ashike nee oyendji yomutse katu longa na katu na nkene tu na okukamona ooloona (omikuli) koombaanga.
Muni na tale po nawa mpoka, oshoka tse aantu ye noku na oku tu sila oshimpwiyu uuna tashi ya konkalo yokukala kwetu mOshakati,” mee Selma Salomo ta ti ngawo, omanga ta yambidhidhwa wo kuyalwe ya li mpoka sho ta lombwele The Namibian ayihe mbika.
